In 2013 werd Quinoa door de VN uitgeroepen tot het gewas van het jaar en won het razendsnel aan populariteit, maar we hoeven niet zo ver te gaan als de Andes om een voedingsbron te vinden met een gelijkaardige potentie. Duizenden jaren was de vrucht van de Europese eik een belangrijke bron van eiwitten. Forest to Plate wil de goede oude eikel opnieuw culinair ingang doen vinden.

Het beste bewijs dat eikels een vast bestanddeel vormden van het Europese menu is de rijkdom aan overblijfselen op het gebied van bereiding. “In Griekenland, Spanje, Portugal of Roemenië worden nog steeds allerlei gerechten gemaakt op basis van eikels,” zegt Ben Brumagne. “In die landen vind je ook nog steeds echte eikenbossen. Het mooiste voorbeeld van de superieur voedingswaarde van eikels vind ik zelf de Iberische pata negra, de duurste varkensham die er bestaat. Deze dieren worden gehouden in weilanden waar veel eikenbomen staan en worden groot op een dieet dat maar liefst voor dertig procent uit eikels bestaat.”

Eetbare wilde planten

Project Acorn is het initiatief van de Brusselaar Ben Brumagne om het eten van eikels te promoten. Daarvoor zijn natuurlijk in de eerste plaats eikenbomen nodig. Vooral in onze Lage Landen is de eik veel minder aanwezig dan honderden jaren geleden, en tegelijk met de bomen verdween de kennis rond het bereiden van onder meer eikelmeel. “Ikzelf kan zeshonderd eetbare planten en paddenstoelen onderscheiden. Met die kennis kan ik perfect zelfvoorzienend leven in het bos, precies als mijn verre voorouders, maar helaas ben ik een uitzondering. In drie generaties gaat kennis van wilde eetbare planten zo goed als volledig verloren. De eerste generatie kent er vijftig, de derde nog slechts vijf, en dat heeft alles te maken met de verstedelijking.”

Tannine

Maar zelfs de vruchten van de resterende eiken blijven onbenut. Eekhoorns zijn de enige grootgebruikers. Eikels blijven nu vaak op de grond liggen en dat heeft voor deel te maken met de tannines en de onwetendheid omtrent methoden om die te scheiden van de eiwitten en koolhydraten. Tannines zijn giftig. De boom gebruikt ze om zijn vruchten te beschermen tegen rovers. Maar eikels op zich zijn dat niet. “Die kennis om de tannine eruit te halen is een van de wetenswaardigheden die we met project Acorn willen verspreiden,” stelt Ben Brumagne. “Er is in feite niets nieuws aan ons project. We zijn een oude bron van eiwitten aan het herintroduceren, zowel in het bewustzijn van consumenten en koks als bij landbouwers en overheden.”

Klimaatwapen

Daar hoort ook bij dat de boom zelf massaal opnieuw wordt aangeplant in de Benelux. De eik is een krachtig wapen in de strijd tegen de opwarming. De wortels van de boom gaan diep de aarde in, zodat hij nauwelijks last heeft van droogte, in tegenstelling tot de beuk, die horizontaal wortelt. Hij bunkert grote hoeveelheden koolstofdioxide en fijnstof en zuivert dus ook de lucht. “De eik is bovendien de natuurlijke biotoop voor maar liefst vierhonderd verschillende dieren, van insecten tot vogels tot kleine zoogdieren,” zegt Ben Brumagne. “Tegelijk met de boom herintroduceer je dus een stuk bijkomende natuur. Een nadeel is dat hij traag groeit en pas na jaren vrucht gaat dragen, maar in de tussentijd kunnen er tussen de bomen dieren grazen. De aanplant kan voor 80% worden bekostigd uit bestaande subsidies. In de tussentijd kunnen we voldoende eikels importeren uit landen als Polen en Roemenië om het bakken met eikelmeel populair te maken.”

Bijmengen

Net als bij spelt en boekweit bestaan de gerechten die op basis van eikelmeel worden bereid niet zuiver uit eikels. “Het gaat meer om bijmengen, zo tussen de vijf en de tien procent,” aldus Ben Brumagne. “Ik werk samen met Pieter Jan Lint, een absolute ster op het gebied van veganistisch koken, zodat we de eikel culinair wat hoog kunnen introduceren. De gerechten die hij heeft beschreven voor ons kookboek zijn dan ook veganistisch maar in hun vorm – onder andere falafel, veggieburger, koekjes – niet exotisch of onbekend.  We laten dus zien dat eikelmeel een ingrediënt is dat elke enkele amateur-kok goed zal kunnen gebruiken. Willen we boeren zover krijgen dat ze eikenbomen planten, dan moeten we tegelijk consumenten stimuleren eikelmeel te gebruiken bij hun maaltijdbereiding en zo alvast vraag te creëren naar het product.” 

Zeven miljoen bomen

Project Acorn past in het verlangen naar een uitgebalanceerde, minder op de consumptie van vlees gerichte voeding. Het past ook perfect in het streven onze ecologische voetafdruk te verkleinen. Maar terwijl vroegere pogingen zich vooral concentreerden op het vervangen van granen, vlees en zuivel door uitheemse gewassen, zoals quinoa en soja, doen Brumagne en zijn medestanders dat door juist een inheemse voedingsbron opnieuw onder de aandacht te brengen. “Als ik dacht dat de notelaar of de kastanje een betere bron was zou ik die bomen propageren, maar geen enkele boom voldoet zo goed aan onze verwachtingen als de eik. We hopen dat er de komende jaren duizenden nieuwe eiken zullen worden aangeplant, maar willen we met deze boom werkelijk het verschil maken, als voedingsbron zowel als klimaatwapen, dan moeten we er alleen al in België een zeven miljoen moeten laten groeien. Dat klinkt heel veel, maar als we onze gazons en andere grasvelden zouden inperken komen we al een heel eind.”

In de eerste paar duizend jaar na de laatste ijstijd, toen de toendra verdween, werd een groot deel van Europa opnieuw bedekt met loofbossen waarin de eik prominent aanwezig was. Onze voorouders beschouwden de boom als heilig. Daar zat ongetwijfeld ook een zelfzuchtig kantje aan. De eik gaf bescherming en voedsel. Om gezonder en klimaatvriendelijker te eten hoeven we niet te kijken naar de Inca’s en andere verre volkeren maar kunnen we simpelweg de het verleden van ons eigen continent als inspiratiebron nemen.

Voor meer informatie, ga naar: www.foresttoplate.com